Posted in टिप्सहरु, लोकसेवा तयारी, Many More

कसरी पास गर्ने लोक सेवा परिक्षा (सहसचिवको अनुभव सहिव र टिप्स सहित)

  • किरणराज शर्मा सहसचिव, वन तथा भूसंरक्षण मन्त्रालय
    नियमित अध्ययन, सफा अक्षर र ओजपूर्ण शब्द चयनधेरै मध्यमवर्गीय नेपाली युवाको सपना हुन्छ– लोकसेवामा नाम निकालेर सरकारी जागिर खाने । नेपालमा निजामती सेवाको बढ्दो आकर्षणसँगै लोकसेवामा प्रतिस्पर्धा झन्–झन् कठिन हुँदै गएको छ । लोकसेवा आयोगले यस वर्ष माग गरेको ४६५ शाखा अधिकृतका लागि बिसौँ हजारले आवेदन दिइसकेका छन् । त्यसैगरी उपसचिवका लागि पनि परीक्षा चलिरहेको छ । सेवा प्रवेशका लागि योग्य बन्न हजारौँ युवायुवती ट्युसन, कोचिङलगायत स्वअध्ययनसहित मिहिनेत गरिरहेका छन् ।
    तर, लोकसेवामा नाम निकाल्न सानोतिनो तपस्या नै गर्नुपर्छ भन्छन् भुक्तभोगीहरू । निरन्तरको मिहिनेतका साथमा धैर्य र आत्मबल पनि चाहिने उनीहरूको धारणा छ । हाल चलिरहेको उपसचिवको परीक्षा र आगामी माघ २५ मा हुने शाखा अधिकृतको प्रथमपत्र तथा चैतमा हुने थप पत्रका परीक्षार्थीका लागि उपयोगी हुने गरी हामीले ०६९ को सहसचिवको परीक्षामा सर्वोत्कृष्ट भएका किरणराज शर्माको लोकसेवाको प्रवेश अनुभव र टिप्स समावेश गरेका छौँ :

सरकारी सेवामा रहँदा प्रत्यक्ष रूपमा देश र जनताको सेवा गर्न पाइने उद्देश्यले म यो सेवामा प्रवेश गरेको हुँ । सार्वजनिक सरोकार, सार्वजनिक क्षेत्रमा सुधार गर्दा समस्त नागरिकको जीवनयापनमा सुधार आउने र आत्मसन्तुष्टि पाइने तथा तत्कालीन अवस्थाको इज्जत, मानप्रतिष्ठाले पनि यो सेवामा आउन प्रेरित गरेको थियो ।
०४५ वैशाखमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सहायक पदमा नाम निकालेँ । त्यहाँ दुई वर्ष काम गरेपछि म नेपाल राष्ट्र बैंकमा सहायककै रूपमा गएँ । त्यतिवेलासम्म मैले प्रथम श्रेणीमा एमबिए उत्तीर्ण गरिसकेको थिएँ । त्यसपछि भने मलाई निजामती सेवामा नै प्रवेश गर्ने इच्छा पलाएर आयो । ०५१ मा लेखा अधिकृतको परीक्षा दिएँ, उत्तीर्ण भएँ ।
लोकसेवाको परीक्षाको तयारी गर्दा दैनिकजसो कम्तीमा दुईदेखि चार घन्टा अध्ययन गर्थेँ । मैले ट्युसन वा कोचिङ कहिल्यै पढिनँ । दैनिकजसो नै आवश्यकताअनुसार अध्ययन गर्थेँ । खोजपूर्ण अध्ययन सामग्रीको संकलन गर्थेँ । निजामती सेवामा प्रवेश गर्नेहरूले सबैभन्दा पहिला सार्वजनिक सेवाप्रतिको स्पष्ट अवधारणा बनाउनुपर्छ । सार्वजनिक सेवालाई आत्मसात् गर्नुपर्छ । अनि मात्रै परीक्षाको तयारी थाल्नुपर्छ ।

मैले हरेक परीक्षा दिँदा दैनिकजसो नै दुईदेखि चार घन्टासम्म अध्ययन गर्थेँ । लेखा अधिकृत र उपसचिवभन्दा स्वाभाविक रूपमा नै सहसचिवका लागि बढी अध्ययन र तयारी गर्नुपर्‍यो । म ०५९ मा उपसचिव बन्दा पनि मैले धेरै नै मिहिनेत गरेको थिएँ । लेखा अधिकृतबाट प्रशासनको उपसचिवको परीक्षा दिनुपर्ने भएकाले पनि अलि बढी मिहिनेत गर्नुपरेको थियो ।
निरन्तर मिहिनेतको बलमा उपसचिवको आन्तरिक प्रतिस्पर्धामा पनि पहिलो नम्बरमा नाम निकाल्न सफल भएँ । उपसचिव हुँदा आकर्षक ठानिएका निकायमा जान कहिल्यै मरिहत्ते गरिनँ । महिला बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय, सामान्य प्रशासन मन्त्रालय र लोकसेवा आयोगमा रहेर काम गरेँ । १० वर्ष उपसचिवको भूमिका निर्वाह गरेपछि २३ फागुन ०६९ मा मैले सहसचिवको आन्तरिक प्रतिस्पर्धामा पनि पहिलो नम्बरमै नाम निकाल्न सफल भएँ ।
सहसचिव परीक्षाका लागि पनि मैले अत्यन्तै बढी मिहिनेत गरेँ । यद्यपि, मैले सरकारी कामलाई भने कहिल्यै ‘ह्याम्पर’ गरिनँ । बिहान चार–सात बजेसम्म र बेलुकी एक घन्टा गरी दैनिक चार घन्टा अध्ययन गर्थेँ । आफ्ना समकालीन साथीहरूसँग कोर्समा आधारित रहेर अन्तरक्रिया पनि गर्थेँ ।
पूर्वमुख्यसचिव तथा सचिवहरूसँग छलफल गरी आवश्यक ‘फिडब्याक’ लिन्थेँ । केही नयाँ विषय पाउनासाथ टिपोट गरिहाल्थँे । नोट बनाउनुभन्दा पनि कोर्ससँग सम्बन्धित हरेक विषय अध्ययन गर्ने क्रममा टिपोट गर्थेँ । टिपोट गरेका विषयलाई स्मरण गर्ने, पढ्ने र अभ्यास गर्थेँ । हरेक कोर्सबारे आफैं अवधारणा बनाउँथेँ र विश्लेषण गर्थेँ ।
०००
परीक्षामा सहभागी हुनुपूर्व केही महत्त्वपूर्ण कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । सिलेबसअनुसारको नोट र सदैव सुधारका लागि थप सामग्रीको रुचिपूर्ण अध्ययन आवश्यक पर्छ । इन्टरनेट, विभिन्न पत्रपत्रिकाको अध्ययन, कोचिङ सेन्टरहरू, साथीहरूसँगको अन्तरक्रियालाई निरन्तरता दिनुपर्छ । यसका साथै प्रशासनिक क्षेत्रका सम्बन्धित प्रकाशन, पुस्तक र लेखरचनाको अध्ययन गर्नुपर्छ । त्यसैगरी नेपाल सरकारबाट भइरहेका प्रयास, अध्ययन प्रतिवेदनहरू, सुधारका विषयहरू र नीतिहरूको विश्लेषणात्मक अध्ययन गर्नुपर्छ ।
दैनिक शान्त जीवन, निश्चित आम्दानीबाट चल्ने प्रबन्ध, मैत्रीपूर्ण र हर्षपूर्ण पारिवारिक वातावरण बनाई पढाइको वातावरण अनुकूल बनाउनुपर्छ । त्यसैगरी पढ्ने–लेख्ने, केही समय सम्झन प्रयास गर्ने गरी स्मरण शक्तिलाई तेज बनाउनुपर्छ । परीक्षामा लेख्दा राम्रो र प्रस्ट अक्षर तथा छोटो र ओजपूर्ण शब्द चयन गर्नुपर्छ । आवश्यकताअनुसार समसामयिक उदाहरणसहित प्रश्नले मागेको जवाफ दिनुपर्छ ।
मैले सकेसम्म इमानदारितापूर्वक काम गरिरहेको छु । काम ठग्न हुँदैन भन्ने लाग्छ । यो सेवाक्षेत्रमा काम गर्न सके आत्मसन्तुष्टि हुन्छ । असाधारण बिदा, वैदेशिक भ्रमणलगायतका अवसर छन् । यद्यपि, निजामती सेवाभित्र केही विकृति पनि छन् । सेवाभाव, पद्धतिबद्ध सोच र निष्पक्ष भावनामा केही कमी आएको देखिन्छ । आमूल सुधारको आवश्यकता बढेर गएको छ ।

सफलताका लागि टिप्स ( Tips for Success in Lok sewa aayog Exam Nepal )
अध्ययन सामग्रीको खोजबिन गर्ने,
पाठ्यक्रमअनुरूप र सोसँग सम्बन्धित अध्ययन सामग्री जुटाउने,
राष्ट्रिय योजना आयोग, अर्थ मन्त्रालय, सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, लोकसेवा आयोग, विभिन्न संसदीय समितिका प्रतिवेदन, प्रशासन सुधारका प्रतिवेदन संकलन गरी अध्ययन गर्न थाल्ने,
बिबिसी नेपाली सेवालगायतका राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय समाचार च्यानल सुन्ने, हेर्ने । महत्त्वपूर्ण घटनाक्रमको टिपोट गर्ने ।
सम्बन्धित विषयका विद्वान्हरूको लेख तथा अन्तर्वार्ता पढ्ने, टिपोट गर्ने,
अगाडिका परीक्षामा उत्तीर्ण भएकासँग छलफल गर्ने ।
परीक्षा हुनुभन्दा कम्तीमा ६ महिना अघिदेखि नियमित तयारी गर्ने,
पत्रपत्रिकाहरूमा प्रकाशित सम्बन्धित विषयको टिपोट गर्ने,
इन्टरनेटमा पाठ्यक्रमअनुसारको विषयको अध्ययन गर्ने, टिपोट गर्ने ।
पाठ्यक्रमअनुसारको नोटकापी बनाएर अलग–अलग विषय संग्रह गर्ने बानी बसाल्ने,
उत्प्रेरित हुने, मनोबल कम गराउने गरी नसोच्ने, सकारात्मक सोच राख्ने,
बिहान दुई घन्टा (४–६ बजेसम्म) दिनहुँ पढ्ने । त्यस्तै साँझ पनि दुई घन्टा पढ्ने ।
एक घन्टा दैनिक रूपमा पढेका कुराहरू लेख्ने र सम्झन कोसिस गर्ने,
कुर्सीमा बसेर टेबुलमा पढ्ने बानी बसाल्ने,
एकाग्रताको विकास गर्ने,
पढ्दाखेरि प्रत्येक एक घन्टामा १० मिनेटजति ब्रेक लिने
दैनिक पढ्दा एउटै विषय मात्रै नपढी २–३ वटा क्षेत्र तथा विषय पढ्ने,
ऐनामा हेरी विश्लेषण गर्ने बानी बसाल्ने,
ठूलो नोट, मझौला नोट र संक्षिप्त नोट बनाउने,
लेख्दै पढ्ने,
मिल्ने, खुल्ने र जान्ने साथीसँग सहकार्य गर्ने
शुद्ध र राम्रा अक्षरमा छोटो वाक्यमा लेख्ने,
अवधारणा, सिद्धान्त, अभ्यासजस्ता विषयमा जानकारी राख्ने,
प्रश्नले सोधेको मात्र उत्तर राख्ने,
सम्बन्धित विषयवस्तुप्रति निश्चित अवधारणा राख्ने,
दैनिक शान्त जीवन, निश्चित आम्दानीबाट चल्ने प्रबन्ध गर्ने,
मैत्रीपूर्ण र हर्षपूर्ण पारिवारिक वातावरण बनाउने,
सीप सिक्ने चाँजोपाँजो मिलाउने,
धैर्य राख्ने, निरन्तर लगाब राख्ने,
आत्मविश्वास कायम गर्ने,
स्मरण शक्तिलाई तेज बनाउने उपायहरू अवलम्बन गर्ने,
लेख्दा तथा अन्तर्वार्ता दिँदा ओजपूर्ण शब्दचयन गर्ने,
समसामयिक उदाहरणसहित सटीक जवाफ दिने,
मस्तसँग निदाउने बानी बसाई फ्रेस हुन प्रयास गर्ने ।
अन्तर्वार्ता फेस गर्दा ( Tips for Lok Sewa Aayog Exam Interview)
अन्तर्वार्तामा पेस हुँदा मिलेको ड्रेस लगाई भलाद्मी र चम्किलो अनुहारसहित पेस हुने,
इक्वायल आई कन्ट्याक्ट गर्ने,
शिष्टतापूर्वक जवाफ दिने,
विश्लेषणयुक्त पुष्टि र एकरूपतालाई ध्यान दिने,
अवस्था र परिस्थितिअनुसार जवाफ दिने,
प्रश्नलाई आफूले जानेको क्षेत्रमा लैजान प्रयत्न गर्ने,
जानकारी भए पनि व्याख्यात्मकभन्दा छोटो, पुग्ने र सकारात्मक दिशातर्फ मोड्ने,
अन्तर्वार्ता फेस गर्दा हात नहल्लाउने, खुट्टा नहल्लाउने र प्रस्टसँग बोल्ने,
मध्यम आवाज र सिर्जनात्मक उत्तर दिने,
नआत्तिने, शान्तपूर्वक स्पष्ट जवाफ दिन प्रयत्न गर्ने ।

प्रश्नको उत्तर दिँदा यसरी दिनुहोस् ।

=================
1. विबेचना गर्नुहोस
=> कारण र प्रभाव लेख्ने
2. विबेचना/चर्चा गर्नुहोस => सबल र दुर्वल पक्ष र भविष्यमा के गर्नुपर्छ भन्ने लेखौँ
3. समिक्षा गर्नुहोस
=> विधमान अवस्था,सवल र दुर्वल पक्ष लेख्ने
4. प्रभाव लेख्नुहोस्
=> सकारात्मक र नकारात्मक दुबै पक्ष
लेख्ने
5. समस्या केलाउदै सुझाव दिनुहोस
=> नीतिगत ,संस्थागत र
व्यावहारिक समस्याहरु र
तिनका समाधानका उपायहरु लेख्ने
6. टिप्पणी गर्नुहोस लेख्नुहोस्
=> अर्थ तथा परिभाषा ,क्षेत्र ,विशेषता र उदेश्य लेख्ने
7. अवधारणा
=> के हो भन्ने अर्थमा उत्तर दिने ।

Advertisements
Posted in लोकसेवा तयारी, समसामयिक, Many More

हेटौंडा गोल्डकपको उपाधि आर्मी जित्यो 

हेटौंडा गोल्डकपको उपाधि आर्मी जित्यो 

  • त्रिभुवन आर्मी क्लबले हेटौंडामा भएको तेश्रो हेटौंडा गोल्डकपको उपाधि हात पारेको (उपाधि जितेको आर्मिले पाँच लाख नगद, शिल्ड र प्रमाणपत्र हात पार्यो भने दोस्रो भएको नेपाल पुलिश क्लबले नगद तीन लाख, शिल्ड र प्रमाणपत्र) http://www.gitab.com.np
  • आर्मीले नेपाल पुलिस क्लवलाई ट्राइबेकरमा ४–३ को गोल अन्तरले हराएको
  • फाइनल खेल: २०७४ फाल्गुन १२ (हेटौंडाको वन विज्ञान अध्ययन सस्थानको खेल मैदानमा)\
  • आठ वटा टिमको सहभागिता
  • त्रिभुवन आर्मीका विमल पाण्डे सर्बोत्कृष्ट खेलाडी भए । उनले नगद ५० हजार रुपैयाँ प्राप्त गरे
  • सर्बोत्कृट कोचको उपाधि आर्मीका नबिन न्यौपानेले हात पारे ।
  • उत्कृष्ट डिफेन्डर पुलिशका दिनेश राजवंशी, उत्कृष्ट गोलकिपर आर्मीका बिकेश कुथु, उत्कृष्ट मिटफिल्डर पुलिसका तेज तामाङ, उत्कृष्ट फरवार्ड प्रहरीका अभिषेक रिजाल घोषित भए । उनीहरुले जनही १५ हजार रुपैयाँ र प्रमाणपत्र हात पारे । 
Posted in बस्तुगत प्रश्न, लोकसेवा तयारी, समसामयिक, Many More

२०७४ का दिवसहरु र तिनका नारा

२०७४ का दिवसहरु र तिनका नारा

  • १४ औ धान दिवस २०७४: “दुई बाली धानको विस्तार, अार्थीक सम्वृद्धिको अाधार”
  • विश्व जन संख्या  दिवस २०७४: “व्यवस्थीत परिवार, समृद्ध राष्ट्रको अाधार”
  • निजामती दिवस २०७४: “निजामती कर्मचारीको प्रतिवद्धता, पारदर्शीता र चुस्तता”
  • शिक्षा  दिवस २०७४  (३८औ) “संघीय नेपाल सम्वृद्धिको अाधार, स्तरिय  शिक्षा सबैको अधिकार”
  • छैटौं कर दिवस २०७४ ‘हाम्रो पौरख हाम्रो कर,  समृद्ध रास्ट्रको दिगो भर”
  • २५ औं विश्व गरिबी निवारण दिवस: “गरिबी निवारणका लागि शान्तिपूर्ण र समावेशी समाज तर्फ”
  • विश्व हात धुने दिवस 2017: “Our hand Our future”
  • कफी दिवस २०७४: “आर्थिक समृद्धिका लागि गुणस्तरीय कफी उत्पादन सरकारी, निजी र सहकारी क्षेत्रको राष्ट्रिय अभियान !!”
  • विश्व एड्स दिवस २०१७: “Right To Health” ‘मेरो स्वास्थ्य मेरो अधिकार’

GITAB | Informational Portal 
Website: www.gitab.com.np
Facebook: Loksewa Gyanpark

Posted in बस्तुगत प्रश्न, Many More

नेपालमा प्रचलित १३वटा लिपिहरु :-

नेपालमा प्रचलित १३वटा लिपिहरु :-
📖📖📖📖📖📖📖📖📖📖
🔊देवनागरी लिपि 👉नेपाली
🔊रञ्जना लिपि 👉नेवारी
🔊सिरिजघां लिपि 👉लिम्बू 
🔊तिरूहता लिपि 👉मैथिली
🔊कैथी लिपि 👉भोजपुरी
🔊सम्बोट लिपि 👉शेर्पा
🔊तमहिग लिपि 👉तामाङ
🔊अलाचिकी लिपि 👉सतार
🔊रोङ लिपि 👉लेप्चा
🔊गुरूमुखी लिपि 👉पञ्जावी
🔊पर्साे अरेविक लिपि 👉उर्दु
🔊बाङला लिपि 👉बङ्गाली
🔊अखा लिपि 👉मगर

Posted in इतिहास, History, Many More, Writing/Blogging

इतिहासको कालो दाग

त्यसै पनि इतिहास सत्तासंघर्ष, युद्ध, प्रेम र घृणाको कथाहरूको सँगालो हो । हाम्रो इतिहास पनि यी कुराबाट अछुतो छैन । हाम्रो इतिहासको सबैभन्दा घृणित घटना के होला ? यो विषयमा इतिहासकारहरूबीच बेग्ला–बेग्लै मत हुनसक्छ तर, नेपाल एकीकरणका महानायकहरूमध्ये एक दामोदर पाण्डेको जसरी हत्या गरियो त्यसले आमनेपाली जनताको मन अहिले पनि दुख्छ ।

गोरखामा द्रव्य शाहलाई राजा बनाउन अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्ने त्यतिबेलाका कूटनीतिज्ञ गणेश पाण्डेका वंशज तथा कीर्तिपुर युद्धमा मारिएका गोरखाका सेनापति कालु पाण्डेका नाति दामोदर पाण्डे नेपाली जनतामाझ यसकारण पनि स्मरणीय छन् कि उनकै नेतृत्वमा पहिले महारानी राजेन्द्रलक्ष्मी र पछि बहादुर शाहले नेपाल एकीकरण अभियान अघि बढाएका थिए । त्यतिबेला नेपाली सेनाको नेतृत्व तहमा रहेका बडाकाजी अमरसिंह थापा, काजी अभिमानसिंह बस्नेतका साथ काजी दामोदर पाण्डेको रणनीतिक चातुर्यकै कारणले नेपाल एकीकरण सम्भव भएको हो । यिनै दामोदर पाण्डे जसरी मारिए त्यो घटना नेपालको इतिहासमा कालो दागका रूपमा रहिरहनेछ ।

वि.सं. १८५४ मा तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहले राज्य त्यागको घोषणा गर्दै गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई राजा बनाए । त्यसपछि संन्यास लिएका राजा रणबहादुर शाहले १८५७ मा एकपटक फेरि राजकीय हस्तक्षेप गर्न चाहेपछि तत्कालीन मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) दामोदर पाण्डेले गद्दी त्यागिसकेका राजाले फेरि गद्दीमा अधिकार जमाउन सक्दैनन् भन्ने तर्क गर्दै नावालक राजा गिर्वाणयुद्ध विक्रमको वैधानिकतालाई कायम राख्दै राजधानी नुवाकोटमा लगेर त्यहीँबाट नेपालको प्रशासन सञ्चालन गर्न थाले । दामोदर पाण्डेको अडानका अगाडि टिक्न नसकेपछि वि.सं. १८५८ मा रणबहादुर शाह काशीतर्फ पलायन भए । त्यसपछि नेपालको प्रशासन फेरि काठमाडौं फर्कियो ।

काशीमा समेत शान्तिका साथ जीवन निर्वाह गर्न नसकेपछि रणबहादुर शाह काठमाडौं फर्कने चाँजोपाँजोमा लागे । यसरी फर्कन लागेका रणबहादुर शाहलाई दामोदर पाण्डेले काशीमै रोक्न चाहे । दामोदर पाण्डेको उक्त इच्छामा अंग्रेजहरूले रुचि नदेखाएपछि दामोदर पाण्डेले त्यतिबेला अंग्रेजसँग नेपालले गरेको सन्धि भंग भएको घोषणा गरे । सन्धि भंग भएलगत्तै काठमाडौंमा रहेका अंग्रेजहरूका सैनिक सहचरी कप्तान नक्स दलबलका साथ फर्कन बाध्य भए ।

कप्तान नक्स फर्किएपछि अंग्रेजहरूले पनि रणबहादुर शाहलाई काठमाडौं फर्काइदिए । काठमाडौंतर्फ लागेका रणबहादुर शाहलाई रोक्ने प्रयास असफल भएपछि दामोदर पाण्डे उनको स्वागतका लागि केही सेनाका साथ थानकोट पुगे । यसअघिका घटनाक्रमहरूका कारण रिसले चुर रणबहादुर शाहले आफ्नो स्वागत गर्न आएका सेनालाई सम्बोधन गर्दै ‘तिमीहरूको वफादारी मप्रति छ कि दामोदर पाण्डेप्रति ?’ भन्ने प्रश्न गरेपछि त्यहाँ पुगेका सैनिकहरूले रणबहादुर शाहलाई साथ दिएपछि रणबहादुर शाहले तत्कालै दामोदर पाण्डेलाई पक्राउ गर्न र काट्न आदेश दिए । यस्तो आदेश पाएपश्चात् सैनिकहरूले दामोदर पाण्डेलाई निरस्त्र गर्दै थानकोटबाट काठमाडौं पुर्‍याए । काठमाडौं पुर्‍याएकै रात भद्रकाली मन्दिरमा वीर योद्धा दामोदर पाण्डेलाई दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटियो । उक्त घटनाकै क्रममा दामोदर पाण्डेका छोरा तथा केही समर्थकसमेत मारिएका थिए ।

-कान्तिपुरबाट

Posted in विषयगत, Gulmi News, Inspiration, Motivational, Religion, Travel

गुल्मिमा एउटा मन्दिर जहाँ दलित मात्र पुजारी बन्न पाउँछ

“यस मन्दिरमा बिश्वकर्मा थरका बिहे नभएका युवा वा बालकलाई पुजारी राखिन्छ “

झट्ट सुन्दा अचम्म लाग्न सक्छ ! मनमा अनेकौं प्रश्न उठ्न सक्छ । कहाँ होला ? यस्तो पनि मन्दिर होला र ? हामी जहा पनि जान्छौ जुन दुर्गा मन्दिरमा जान्छौ ब्राह्मण पुजारी देख्छौ, ब्राह्मण पुजारीबाट पुजा पाठ पञ्चवली गराउछौ टिका प्रशाद ग्रहण गर्छौ । हामी कुनै पनि मन्दिरमा दलित पुजारी होलान् भनेर कल्पना गरेका हुदैनौं ।

यस्तो ठाउं कहा होला भनेर अचम्म परिरहनु पर्दैन । यो मन्दिर हो रुरु गाउंपालिका ४ साबिकको बलेटक्सार गा.बि.स वार्ड नं ५ बलेचौर गुल्मीमा अबस्थित भंयर दुर्गा मन्दिर । यस मन्दिरमा बिश्वकर्मा थरका बिहे नभएका युवा वा बालकलाई पुजारी राखिन्छ । घटस्थापना दिन देखी पुजारी राखी दैनिक पुजा अष्टमीको रात जागरम बसी कालरात्री पुजा (कालरात्री) नवमीको दिन पञ्चवली सहित पुजा गरी पुर्णिमाको दिन सराय खोंडा नाच गरी नजिकैको पधेरामा लगी भयंर दुर्गालाई स्नान गराई बिसर्जन गरिने परम्परा चलि आएको छ । यो प्रचलन कहिलेबाट सुरु भयो भन्ने प्रस्ट जानकारी कसैसंग पनि नभएको मन्दिर ब्यबस्थापन अध्यक्ष चन्द्र ब. बिक बताउनु हुन्छ ।

बम्घाको बौवामा बस्ने भुरे राजाहरु त्यहा बाट बिस्थापित भएपछी देवता उडेर बलेचौरमा आएपछी त्यहा मन्दिर बनाई राखिएको भन्ने एकाथरी बुढा पाकाहरुको कथन छ । परापुर्वकालमा एक जना मिजार भन्ने ब्यक्तीले बसाई सराई गरी आउदा उक्त देवता र हतियारहरु ल्याएर आएको रे अनि उनलेनै स्थापना गरेर छाडेको भन्ने आफ्नो हजुरबुवा बाट सुनेको भन्नुहुन्छ ७६ वर्षीय भुल ब. बि.क. । अहिले उक्त मन्दिरमा दुई दर्जन जती फरक फरक साईजका खोंडा फलाम र पित्तलबाट बनेका सदियौ पुरा आकर्षक एक दर्जन जती तरवार लगाएतका हतियार हरु पनी छन् । मन्दिर ढुङ्गाले छाएको पुरानो जिण र पहिरोको जोखिमा परे पछी तस्बिरमा देखाईएको (रातो मन्दिर)निर्माण गरिएको र धुमधामका साथ बिधिपुर्ण तरिकाले दिन हेराएर पाठ लगाएर देवता सार्ने कार्यक्रम घटस्थापना अघीनै रहेको मन्दिर ब्यबस्थापन समितीले जनाएको छ ।

-दुर्गा घायल गुल्मी

Posted in Inspiration, Many More, Motivational

‘बोनम्यारो ट्रान्सप्लान्ट’ गर्ने एक मात्र डाक्टर, विशाल ज्ञवाली

Bishalgएसएलसी बोर्ड टपर बिशाल ज्ञवाली क्यान्सर विशेषज्ञ हुन:

फलामे ढोका मानिने एसएलसीको रिजल्ट आउने दिन। देशभरबाट एसएलसी बोर्ड फर्स्ट हुने आशामा रिजल्ट कुरिरहेको एउटा किशोर। त्यो दिन साँच्चिकै सकसपूर्ण थियो विशाल ज्ञवालीका लागि। एक घन्टा बिताउनु पनि पूरै दिन विताए झै भइरहेको थियो।
एसएलसी बोर्ड फर्स्ट हुनेलाई राति १२ बजे फोन आउने विशालले सुनेका थिए। उनी राति २ बजेसम्म जागा बसे। तर, फोन आएन्। निराश भएर सुत्नुको विकल्प थिएन उनीसामु।विशाल निराश हुनु स्वाभाविक थियो। बोर्ड फर्स्ट हुने आकांक्षासहित मेहनत गरेका थिए। जसरी पनि बोर्ड फर्स्ट हुने मिसन। तर, उनी लामो समय निराश हुनु परेन। स्कुलका प्रिन्सिपलले राति ३ बजे फोन गरेर भने, ‘विशाल बाबु तिमी बोर्ड फर्स्ट भयौ।’विशाल कन्फ्युजनमै सीमित भए।
१५ मिनेटपछि फेरि अर्को फोन आयो। एसएलसी बोर्ड फर्स्ट भएको सूचना दिँदै गोरखापत्रले इन्टरभ्यू लियो। रातारात चर्चित भए उनी।यो २०५९ सालको कुरा हो। त्यतिबेला कम उमेरका विशालबाट उनी भर्खर बोर्ड फर्स्ट विशाल भएका थिए। १५ वर्षपछि उनको परिचय फेरिएको छ। विशाल मेडिकल अंकोलोजीमा पिएचडी गर्ने नेपालको पहिलो र एकमात्र डाक्टर भएका छन्। विश्वभर क्यान्सरएक्सपर्टको रुपमा चर्चित पनि। ३० वर्षकै उमेरमा क्यान्सर विज्ञको रुपमा उनको बेग्लै परिचय बनिसकेको छएसएलसी सकेर पढ्न काठमाडौं आएका विशालले प्लस टु’मा पनि ८९ प्रतिशत ल्याए। त्यतिखेर पनि नेपालभरमै दोस्रो हुन परेन भलै टपर घोषणा गरिन्न प्लस टु’मा। साइन्समा फिजिक्स् र बायोलोजी दुबै उनको रुचिको विषय। कुन पढ्ने सुरुमा त निर्णय गर्नसमेत सकिरहेका थिएनन्। छाने बायोलोजी।
प्लस टु पढ्दादेखि नै त्रिवि को एमबीबीएस इन्ट्रान्सको बारेमा सुनेका थिए। अत्यन्तै कडा प्रतिस्पर्धा भएकाले उनको इन्ट्रेस्ट त्यता गयो। ४२ जनाले पढ्न पाउने विषयको इन्ट्रान्समा दश हजार प्रतिस्पर्धी। प्लस टु सक्ने बित्तिकै इन्ट्रान्स दिए। नाम निस्कियो। पास हुनेको सूचीमा पनि उनको नाम पहिलो नम्बरमै थियो। जोखिम मोल्न मन पराउने उनलाई त्यही स्वाभावले बायोलोजीको फराकिलो संसारमा प्रवेश गरायो।एकपछि अर्को रेकर्ड बनाउँदै उनी महाराजगन्ज क्याम्पस प्रवेश गरे। एमबीबीएसमा पनि उनी गोल्ड मेडलिस्ट नै रहे। इन्टर्नसीप पनि शिक्षण अस्पतालबाट नै पूरा गरे।

च्यालेन्जिङ ह्याविटले क्यान्सर विज्ञ

अन्य रोगभन्दा क्यान्सर च्यालेन्जिङ रोग। क्यान्सरले मान्छे कि त मर्छ कि त यो निदान नै हुन्छ। नेपालमा क्यान्सरका एक्सपर्ट साह्रै कम। यो विषयमा पढाइ समेत नहुने। विशालको रुचिको विषय पनि क्यान्सर नै। पढ्नको लागि विदेश जानुको विकल्प थिएन।क्यान्सर अध्ययनका लागि विश्वमै जापान उत्कृष्ट देश मानिन्थ्यो। विशालले जापानमा मेडिकल अंकोलोजी पढ्ने छात्रवृत्ति पनि पाए।
पाँच वर्षपछि सन् २०१७ मा नेपाल फर्कदा विशाल विश्वभर क्यान्सर विज्ञको रुपमा परिचित भइसकेका छन्। विश्वका ठूला अस्पतालमा उनको डिमाण्ड थियो। नाम, दाम र कामको लागि नेपाल फर्किनुपर्ने आवश्यकता थिएन।औषधि उत्पादन गर्ने कम्पनीले नयाँ औषधि उत्पादन गर्दा विशालको सल्लाह लिन थालिसकेको थियो। उनकै अनुसन्धानलाई आधार मानेर औषधि उत्पादन हुनु सानो कुरा थिएन। उनकै अनुसन्धानको आधारमा बिरामीहरुले नयाँ-नयाँ पद्धतिबाट उपचार पाउन थाल्नुले पनि उनको डिमान्ड भ्यालु बुझाउँथ्यो।

सुरक्षित भविष्य छोडेर नेपाल किन आए त?

‘आफ्नै नेपाली दाजुभाइ देशमा उपचार नपाएर मरिरहेका छन्। म आफ्नै नेपाली दाजुभाइहरुको काम लाग्न चाहन्छु,’ सहज रुपमा जवाफ दिए, ‘जापानमा रहँदा पनि नेपालका बिरामीहरुलाई सेवा गरेको थिएँ। उद्देश्य ठूलो बोकेर अहिले नेपाल आएको छु। गर्नुपर्ने कुरा धेरै छन् हेरौँ के कति सम्भव हुन्छ।’उनी क्यान्सर रिसर्च, क्यान्सर एजुकेसन र प्यासेन्ट केयरमा उल्लेख्य परिवर्तन ल्याउन चाहन्छन्। सरकारले सकरात्मक भएर लगानी गरे सबै सम्भव भएको उनको बुझाइ छ। भन्छन्, ‘यस्ता काम सरकारी लगानीबाट गर्नुपर्छ। निजी क्षेत्रमा गरिब जनताको पहुँच हुन्न। त्यसैले शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता क्षेत्रमा सरकारले लगानी लगाउनै पर्छ।’उनको लक्ष्य पूरा गर्ने विषय सरकारसँग जोडिएको छ।

नेपालको ठेगानाले रिसर्च पेपर रिजेक्ट

विशाल जापानमा अध्ययनमा यसरी लागे कि विश्वप्रसिद्ध जर्नलमा अनुसन्धानमूलक पेपरहरु उत्तिकै छपाए। ५० भन्दा बढी रिसर्च पेपरहरु विश्व प्रसिद्ध जर्नलहरुमा प्रकाशित भइसकेका छन् उनका।अमेरिका, बेलायत, स्पेन, फ्रान्स लगायत देशमा कन्फ्रेन्सका लागि पुगिसकेका छन्। त्यहाँ उनले बोलेको र प्रस्तुत गरेको रिसर्च पेपरहरु सबैको चासोको विषय बन्यो। कन्फ्रेन्समा बोल्ने र रिसर्च पेपर प्रस्तुत गर्नेहरु मध्ये सबैभन्दा कान्छा हुन्थे उनी – अपत्यारिलो खालका। हरेक देशमा पुग्दा अंकोलोजिष्ट र रिसर्चरहरु उनलाई २ वटा प्रश्न गर्थे।

तिमी यो उमेरमै यस्तो पेपर लेख्ने?तिमी नेपालको?

यस्ता प्रश्न गर्नेहरुलाई थाहा थियो नेपालीको हैसियत। नेपालको ठेगाना राखेर विशालले रिसर्च पेपर प्रकाशित गर्न जर्नलमा पठाए। तर, नेपाल ठेगाना भएकै कारण त्यो पेपर रिभ्यूमै गएन। उनले फेरि त्यही रिसर्च जापानको ठेगानाबाट पठाए। लगत्तै प्रकाशित भयो।भन्छन्, ‘हामीले आफ्नो हैसियत नबनाएका कारण त्यो पेपर हेर्दै नहेरी रिजेक्ट भयो। हाम्रो हैसियतको कारण उनीहरुले त्यो हेर्न आवश्यक ठानेनन्।’

मेडिकल जर्नलको यात्रा

मेडिकल अंकोलोजीमा सर्जरी र रेडियोथेरापी बाहेकले गरिने सबै उपचार पर्छ। किमो थेरापी, टार्गेटेड थेरापी र इमिन्यो थेरापीमा डा. विशाल विज्ञ हुन्। प्यालेटिभ कियर अर्थात् क्यान्सरको अन्तिम अवस्थामा पुगेको व्यक्तिमा हुने शारीरिक पीडा कम गर्ने उपचार विधिमा पनि उनको दखल छ।
बेलायतबाट प्रकाशित हुने प्रसिद्ध ब्रिटिस मेडिकल जर्नल (बीएमजे) को सल्लाहकार सम्पादक छन् उनी। अमेरिकन सोसाइटी अफ क्लिनिकल अंकोलोजीको जर्नल अफ ग्लोबल अंकोलोजी पत्रिकाको एडिटोरियल फेलो छन्। क्यान्सर मेडिकल साइन्स् जर्नलको मेडिकल इडिटरको रुपमा पनि उनले काम गरिरहेका छन्। बेल्जियमको एन्टी क्यान्सर फण्डको मेडिकल कन्सलट्यान्ट छन् अहिले पनि।
यी लगायत १ दर्जनभन्दा बढी विश्व प्रसिद्ध जर्नलमा समीक्षकको रुपमा काम गरिरहेका छन्। आफ्नो रिसर्च पेपर त छँदैछन्।विशालले ग्लोबल अंकोलोजीमा रिसर्च गरेका छन्। उनको ‘फिल्ड अफ एक्सपर्टीज’ ‘लो एण्ड मिडिल इनकम कन्ट्री’मा क्यान्सरको अवस्था, अनुसन्धान र उपचार हो।अनुसन्धानको क्रममा गरिब मुलुकका लागि अहिलेसम्म क्यान्सर ‘पब्लिक हेल्थ इस्यु’ नभएको उनले अनुभव गरेका छन्। भन्छन्, ‘हाम्रो देशमा अझै पनि झाडा पखालाले मानिस मर्छन्। यस्तै रोग नियन्त्रण गर्न नसकेको अवस्थामा क्यान्सर त झनै बढ्ने भयो।’

धुमपानका कारण क्यान्सर हुने रिस्क धेरै भएको विशाल बताउँछन्। एक्टिभ र प्यासिभ स्मोकिङको कारण गरिब देशहरुमा युवाहरुलाई समेत क्यान्सरले छोएको उनको तर्क छ। त्यसैगरि मोटोपन र राज्यले क्यान्सरसँग जुध्ने तयारी नगरेका कारण पनि गरिब देशहरुमा क्यान्सर बढेको उनी सुनाउँछन्।नेपालजस्ता गरिब देशमा सबै ठूला रोगहरुको उपचार आफैले गर्नुपर्छ। तर, जापान जस्ता  विकसित देशहरुमा ३० प्रतिशत पटेकटबाट तिर्ने र ७० प्रतिशत सरकारले बेहोर्ने चलन छ। भन्छन्, ‘तीस प्रतिशत पनि मासिक ४० हजार बढी पर्न आयो भने त्यो सबै सरकारले बेहोर्छ।’

तर, नेपालमा त्यो अवस्था छैन्। बिरामीको उपचार गर्दा घरबारी जान्छ कि भनेर डराउनु पर्छ। उपचार गर्दा ४ महिना बाँचिएला तर त्यसले घरखेत नै बेच्नुपर्ने सोचेर बिरामीहरु रोग पालेर मर्न बाध्य छन्। भन्छन् ‘औषधि, उपचार पद्धति, पैसा र प्रविधिको बारेमा विकसित देशमा चिन्ता लिनुपर्दैन। चिन्ता यहीँकै हो।’नेपाल आएको २ महिनामै सरकारी अस्पताललाई हेर्ने नकरात्मक दृष्टिकोण बुझिसकेका छन् विशालले।

केही प्रसंग -‘म कहाँ आएका धेरै बिरामी तपाईँ अरु कुन अस्पतालमा काम गर्नुहुन्छ? हामी त्यहाँ आउँछौं भन्छन्। म एउटै मान्छे निजी अस्पतालमा जाँदा राम्रो हुने हो र? भन्दा, हैन यहाँभन्दा त्यता सबै कुरा राम्रो हुन्छ भन्छन्।’उनी अर्को प्रसंग सुनाउँछन्, ‘म कहाँ अस्ती एक ब्रेन ट्युमरका बिरामी आए। म न्युरोको एक्सपर्ट हैन्, मलाई यसको बारेमा ठ्याक्कै थाहा छैन् भनेँ। म वर्ल्डकै टप न्युरो एक्सपर्टलाई कन्सल्ट गरेर यसको बारेमा तपाईँलाई भन्छु भनेर सल्लाह दिए। ती बिरामीले मलाई विश्वास गरेनन्। अरुलाई सोधेर भन्छु भन्ने डाक्टरसँग के उपचार गर्नु भन्ने सोचेर फेरि आएनन्।’

क्यान्सर हिजो र आज

विशालका अनुसार क्यान्सरमा पहिलेभन्दा अहिले धेरै प्रगति भएको छ। डेथ पेनाल्टी मान्ने क्यान्सरलाई अहिले सामान्य रोगको रुपमा हेरिन्छ। ब्रेष्ट क्यान्सर (स्तन क्यान्सर) लगायतका क्यान्सरहरुको सर्भाइभल रेटमा सुधार भएको छ।रिनल सेल क्यान्सर (मिर्गौलाको क्यान्सर), पुरुषहरुमा देखिने टेष्टिकुलर क्यान्सर (अण्डकोषको क्यान्सर) आज भन्दा १० वर्ष अगाडि डेथ पेनाल्टी जस्तै थियो। तर, अहिले सुरुवातका यस्ता क्यान्सरले ९९ प्रतिशत मानिस मर्दैनन्। औषधि, उपचार पद्धति र प्रविधिमा पछिल्लो १० वर्षमा धेरै परिवर्तन आइसकेको छ।तर, गल व्लाडरको क्यान्सर फैलिएको छ भने अहिले पनि बिरामीहरु ६ महिना देखि १ वर्ष भन्दा बढी बाँच्दैनन्। पेन्क्रियाटिक क्यान्सरको अवस्था त्यस्तै छ।

डा. विशालका अनुसार जापानमा कतिपय क्यान्सरको उपचार पद्धति नै फरक छ। त्यो पद्धति विश्वकै राम्रो मानिन्छ। ‘पेटको क्यान्सरको उपचार गर्ने पद्धतिमा अमेरिकन पद्धति र जापानिज पद्धति भन्ने गरिएको छ। जापानिज उपचार पद्धति अमेरिकन पद्धतिभन्दा धेरै राम्रो मानिन्छ,’ भन्छन्, ‘एउटा बिरामीका लागि एउटा डाक्टरको टिम पूरा समय खर्चेर लाग्छन्। सानो-सानो कुराहरुमा गहन अध्ययन गरेर उपचार गर्छन।’

‘कसरी राम्रो मान्ने उपचार पद्धति?’

उपचार पद्धति छुट्याउन उपचारपछिको ‘क्यान्सर सर्भाइवल रेट’ को विश्लेषण गर्ने विशाल सुनाउँछन्। भन्छन्, ‘क्यान्सर लागेपछि ५ वर्षसम्म कति मान्छे बाँच्छन् भन्ने विश्लेषण हुन्छ। जापानमा अन्य देशभन्दा त्यो सर्भाइभल रेट अति उच्च छ।’उनी नेपालमा उपचार पद्धति, उपचार संस्कार र प्रविधि जिरो लेभलमा भएको तर्क गर्छन्। ‘न त सुरक्षा छ, न त राम्रो कमाई,’ भन्छन्, ‘विकशित देशमा यस्ता कुराहरुले तनाव हुन्न र धेरै साथीहरु उतै बसेका छन्। तर, सबै त्यसरी बस्यो भने हाम्रो देशको स्वास्थ्य जिरो लेभलमै हुन्छ।’
source:pahilopost